เป็นต้นไม้สำคัญในพระพุทธศาสนา เพราะเป็นต้นไม้ที่ประทับและตรัสรู้สัมโพธิญาณของพระพุทธเจ้า ดังปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาว่าต้นโพธิ์เปรียบได้กับพุทธอุเทสิกเจดีย์ อย่างหนึ่ง ทำให้พันธ์ต้นโพธิ์กลายเป็นพันธ์ไม้ที่เป็นที่เคารพนับถือของชาวพุทธเสมอมา นับแต่สมัยพุทธกาล ต้นโพธิ์ในพระพุทธประวัติสองต้นคือ ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ พุทธคยา สถานที่ตรัสรู้ และ ต้นอานันทโพธิ์ ณ วัดเชตวันมหาวิหาร ซึ่งอานันทโพธิ์ยังคงยืนต้นมาจนถึงปัจจุบัน โดยคำว่า "ต้นพระศรีมหาโพธิ์" นั้น อาจหมายถึงต้นที่อยู่ที่พุทธคยา ต้นโพธิ์ที่สืบมาจากหน่อโพธิ์ตรัสรู้ที่พุทธคยา หรือต้นโพธิ์ที่เป็นอุเทสิกเจดีย์อื่น ๆ ก็ได้ เช่น ต้นโพธิ์ตามวัดต่าง ๆในปัจจุบันต้นพระศรีโพธิ์สำคัญที่ยังคงยืนต้นอยู่ในปัจจุบันมี 3 ต้นด้วยกัน คือ ต้นพระศรีมหาโพธิ์ตรัสรู้ที่พุทธคยา, ต้นพระศรีมหาโพธิ์เมืองอนุราธปุระ, และต้นอานันทโพธิ์วัดพระเชตวันมหาวิหาร แต่ต้นโพธิ์พระเจ้าอโศกแห่งเมืองอนุราธปุระ ที่นำหน่อพันธ์มาจากพุทธคยา ได้รับการเคารพนับถือและปฏิบัติบูชาด้วยความเคารพอย่างสูงมาตลอดตั้งแต่สอง พันปีโดยไม่ขาดช่วง มีการทำกำแพงทองคำและมีชาวพุทธผู้ศรัทธามาทำการสักการะตลอดเวลา ซึ่งต่างจากต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยาที่ถูกทำลายและล้มลงตามธรรมชาติหลาย ครั้ง และต้นอานันทโพธิ์ที่วัดเชตวันที่ขาดช่วงการดูแลจากชาวพุทธหลังจากพระพุทธ ศาสนาเสื่อมไปจากอินเดีย  พุทธศานิกชนชาวศรีลังกาจะต้องมาบูชาสวดมนต์เป็นแห่งแรก ต้นศรีมหาโพธ์ ที่มีอายุยืนนานถึง 2309 ปี เริ่มปลูก พ.ศ 236 ต้นศรีมหาโพธิ์ต้นนี้ ไม่เคยมีใครมาทำร้าย หรือทำลายเหมือนต้นศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยา ประเทศอินเดีย ตามประวัติที่ปรากฏเป็นหลักฐานหลายแห่งระบุไว้ตรงกันว่า พระภิกษุณี ซึ่งมีพระนามว่า สังฆมิตตา ได้ทรงนำมาพระนางสังฆมิตตาเถรีพระองค์ทรงเป็นพระราชธิดาของพระเจ้าอโศก มหาราชแห่งอินเดียทรงผนวชและบำเพ็ญเพียรจนได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์องค์หนึ่ง ในพระพุทธศาสนา พระนางทรงเป็นผู้นำกิ่งตอนของต้นศรีมหาโพธิ์ต้นเดิมที่สมเด็จพระชินสีห์มุนี นาถ พระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงตรัสรู้ได้เสด็จรอนแรมมาจากพุทธคยา แล้วทรงนำเรือจากอินเดียข้ามมาสู่เกาะลังกา นำมาถวายแด่พระเจ้าเทวานัมปิยติสสะแล้วพระองค์ได้ทรงนำมาปลุกไว้ที่ตรงนี้ และทรงทำนุบำรุงรักษาไว้เป็นอย่างดีตกทอดมาเป็นสมบัติของชาวพุทธศรีลังกา นับได้ว่าเป็นต้นโพธิ์ที่มีอายุยืนนานที่สุดในโลก หากต้นโพธิ์ที่พระพุทธองค์ ทรงตรัสรู้ยังอยู่ดีไม่มีมารผจญทำลายล้างก็จะต้องมีอายุยืนนานมากกว่า 2600 ปี เพราะก่อนที่พระองค์จะเสด็จมาประทับภายใต้ต้นโพธิ์ที่ทรงตรัสรู้ ต้นโพธิ์มีกิ่งก้านสาขาใหญ่ใต อาจจะมีอายุมากกว่า 100 ปีมาแล้ว บริเวณวัดพระศรีมหาโพธิ์กว้างขวางใหญ่โตพอสมควร สังเกตเห็นว่ามีกำแพงล้อมรอบอยู่ถึง 3 ชั้นด้วยกัน คือกำแพงที่กั้นเขตวัดเป็นชั้นที่ 1 ส่วนชั้นที่ 2 ก็คือกำแพงที่กั้นล้อมต้นพระศรีมหาโพธิ์ซึ่งสร้างขึ้นไว้ในลักษณะเหมือน วิหาร แล้วยังมีกำแพงชั้นในสุดที่กั้นล้อมบริเวณโคนต้น ยกฐานขึ้นสูงจากพื้นดินปกติธรรมดาขึ้นไปไม่น้อยกว่า 4-5 เมตรภายในเขตกำแพงชั้น3 ห้ามมิให้ผู้ใดบังอาจเข้าไปใกล้โคนต้นเป็นอันขาด ณ บริเวณพระวิหารพระศรีมหาโพธิ์ทางด้านหน้าเขาสร้างเป็นซุ้มใหญ่มีประติมากรรม รูปปั้นของพระนางสังฆมิตตาเถรีพระราชธิดาของพระเจ้าอโศกมหาราช กำลังถวายกิ่งตอนของพระศรีมหาโพธิ์ ซึ่งอยู่ในกระถางทองคำแด่พระเจ้าเทวนัมปิยติสสะ ซึ่งได้ปั้นไว้ในภายในซุ้มเดียวกันในการเข้าไปสักการะบูชาต้นศรีมหาโพธิ์ทุก คนจะต้องถอดร้องเท้าก่อนที่จะเข้าไปยังบริเวณต้นของพระศรีมหาโพธิ์ โดยต้องผ่านการตรวจอาวุธในห้องสี่เหลี่ยมขนาดเล็กแยกเป็นชายหญิงคนละห้อง มีทหารชายและหญิงเป้นผู้ตรวจโดยที่ผู้เข้าไปจะต้องเข้าแถวไปตรวจทีละคน เป็นการป้องกันเหตุร้าย การลอบวางระเบิดเพื่อความปลอดภัยของทุกคน